Xem ngayHỗ trợ miễn phí bởi Dreamlib.vn

Phát triển văn hóa đọc giúp mỗi người có cuộc sống tốt hơn

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, vụ trưởng Vụ Thư viện

QĐND – Game online, truyền hình, điện ảnh, đồ ăn nhanh… cuộc sống vội vã đang cuốn thứ văn hóa đã ngự trị nghìn năm – văn hóa đọc. Thế nhưng, dù nền văn minh nhân loại có phát triển đến tầm mức nào thì văn hóa đọc vẫn luôn có “chỗ đứng” của nó. “Chỗ đứng” ấy, theo bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Vụ trưởng Vụ Thư viện, Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch là:

Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII của Đảng khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội”. Văn hóa đọc – một bộ phận của văn hóa – là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội hiện đại – xã hội dựa trên nền tảng của nền kinh tế tri thức

Thông qua văn hóa đọc mọi người dân, tùy thuộc vào trình độ dân trí, nghề nghiệp và điều kiện sống, có thể tiếp cận được với thông tin, tri thức phù hợp, hữu ích nhất cho cuộc sống của mình. Văn hóa đọc có thể giúp cho mỗi cá nhân có một cuộc sống trí tuệ hơn, đẹp đẽ, ý nghĩa, hạnh phúc và hài hòa hơn. Chính vì vậy, phát triển văn hóa đọc luôn là một vấn đề mang ý nghĩa chiến lược của mọi quốc gia trong việc nâng cao dân trí, góp phần phát triển bền vững nguồn nhân lực – nhân tố quyết định mọi thành công. Xây dựng và phát triển văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước góp phần đem lại cho dân tộc Việt Nam sức mạnh của trí tuệ trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Chính vì vậy, trong Chiến lược Phát triển Văn hóa đến năm 2020 (ban hành kèm theo Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 6-5-2009) đã đặt ra mục tiêu, nhiệm vụ của ngành văn hóa là phải “Xây dựng phong trào đọc sách trong xã hội, góp phần xây dựng có hiệu quả thế hệ đọc tương lai”.

Phóng viên (PV): Nhiều năm qua, để nâng cao dân trí, góp phần thực hiện công cuộc phát triển đất nước, Đảng và Chính phủ ta luôn có những chính sách khuyến khích phát triển văn hóa. Bà có thể ước định hiệu quả của những chính sách ấy, đặc biệt với văn hóa đọc?

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai: Đảng và Nhà nước quan tâm đến văn hóa đọc, luôn khuyến khích và tạo điều kiện cho văn hóa đọc phát triển. Chỉ thị số 42/CT-TW ngày 25 tháng 8 năm 2004 của Ban chấp hành Trung ương Đảng đã chỉ rõ: “Chăm lo phát triển nhu cầu văn hóa đọc của các tầng lớp nhân dân, tổ chức và phát triển các lực lượng, mạng lưới phát hành xuất bản phẩm đáp ứng đầy đủ, đúng đối tượng và địa bàn, đặc biệt quan tâm vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa và miền núi… Đến năm 2010, phấn đấu đưa sách đến cấp huyện và đưa sách đến phần lớn các xã để đạt chỉ tiêu 6 bản sách/người/năm. Tập trung củng cố và phát triển hệ thống thư viện, các loại phòng đọc, trước hết là ở cơ sở…”.

Hình thành môi trường đọc khá thuận lợi cho người dân ở mọi trình độ, mọi lứa tuổi, kể cả người khiếm thị. Cho đến nay, chúng ta đã hình thành một mạng lưới thư viện rộng khắp cả nước, từ trung ương tới cơ sở, với hai loại hình thư viện cơ bản: Thư viện công cộng và thư viện đa ngành, chuyên ngành. Bên cạnh mạng lưới thư viện nhà nước, với chính sách xã hội hóa của Nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, đã bắt đầu hình thành và phát triển mô hình thư viện tư nhân, tủ sách dòng họ… có phục vụ cộng đồng, đáp ứng nhu cầu đọc của người dân ở cơ sở.

Công tác xuất bản và phát hành ngày càng phát triển. Số lượng xuất bản phẩm gia tăng nhanh chóng. Các xuất bản phẩm khá đa dạng về chủng loại (in truyền thống, dạng điện tử…), phong phú về nội dung vừa đáp ứng, vừa kích thích nhu cầu đọc sách của mọi tầng lớp nhân dân.

Nhu cầu đọc của người dân rất lớn và đa dạng. Người dân đã có xu hướng chọn lựa sách báo chất lượng và phù hợp với nhu cầu học tập, nghiên cứu, công tác chuyên môn, lao động – sản xuất và giải trí để đọc.

Nhận thức của xã hội về vấn đề đọc sách và phát triển văn hóa đọc được quân tâm. Đã có sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội trong việc tuyên truyền, khích lệ, quảng bá cho văn hóa đọc trong đời sống xã hội, góp phần tạo ra thói quen đọc, từng bước hình thành văn hóa đọc trong cộng đồng.

PV: Thưa bà, dù chúng ta đã có những chủ trương, việc làm nhằm nâng cao chất lượng văn hóa đọc, nhưng trên thực tế, lượng bạn đọc cũng như chất lượng bạn đọc dường như đang suy giảm?

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai: Thói quen đọc của người Việt Nam chưa được hình thành một cách vững chắc. Bạn đọc của thư viện chỉ chiếm khoảng 8 – 10 % dân số. Thư viện Quốc gia Việt Nam chỉ có khoảng 30 nghìn bạn đọc thường xuyên. Thư viện cấp tỉnh chỉ có khoảng 1 – 2 nghìn bạn đọc, cấp huyện 500 – 600 bạn đọc; thư viện/phòng đọc cấp xã khoảng 100 – 200 bạn đọc.

Xu hướng đọc hiện nay ít nhiều có biểu hiện lệch lạc. Giới trẻ (thanh, thiếu niên) – đối tượng chúng ta đang hướng tới xây dựng thế hệ đọc tương lai – có xu hướng đọc những truyện tranh với những nội dung đơn giản, vô bổ, thậm chí thiếu lành mạnh, ngại đọc các loại sách kinh điển, lý luận, đặc biệt các sách dày, nhiều tập. Trong khi đó, môi trường đọc chưa thật sự đáp ứng nhu cầu đọc đa dạng, luôn thay đổi của cộng đồng, đặc biệt ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo – nơi mà trình độ dân trí còn thấp, đời sống vật chất, văn hóa nghèo nàn – rất cần đến ánh sáng tri thức, thông tin để nâng cao dân trí, để cải thiện cuộc sống của mình. Mạng lưới thư viện, tủ sách công cộng đã phát triển nhưng chất lượng tổ chức và hoạt động chưa đáp ứng được các nhu cầu đọc của người dân, đặc biệt mạng lưới thư viện cơ sở.

Công tác xuất bản – phát hành trong cơ chế thị trường rất sôi động, số lượng xuất bản phẩm gia tăng, nhưng lại vẫn rất thiếu những sách chất lượng cao.

Chính sách đầu tư của Nhà nước để tạo điều kiện cho văn hóa đọc phát triển chưa thỏa đáng, còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ. Nhận thức của các ngành, các cấp về văn hóa đọc chưa đúng mức.

PV: Để đưa văn hóa đọc trở lại đúng vị trí cần phải có của nó, theo bà, với vai trò là một người đứng đầu ngành thư viện, chúng ta cần làm gì?

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai: Cần phải tăng cường quản lý nhà nước, tạo hành lang pháp lý cho văn hóa đọc phát triển. Tiếp tục hoàn thiện việc xây dựng và thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa đọc, trọng tâm là chính sách đầu tư phát triển thư viện, đầu tư nâng cao chất lượng công tác xuất bản, đầu tư cho giáo dục – đào tạo gắn liền với việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong nhà trường. Cùng đó, cần tăng cường sự tham gia xây dựng phát triển văn hóa đọc của các cấp, các ngành, các đoàn thể, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, cộng đồng và của từng người dân.

Việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc phải được đặt trong mối quan hệ gắn kết với việc thực hiện chiến lược phát triển quốc gia, chiến lược phát triển giáo dục và các chiến lược của các bộ, ngành. Lồng ghép, phối hợp việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc với việc thực hiện các chiến lược, kế hoạch có liên quan, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, để văn hóa đọc góp phần có hiệu quả vào việc thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội của đất nước. Và đương nhiên, cũng phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật, chính sách của Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa đọc.

Đối với riêng ngành Thư viện, chúng tôi sẽ tích cực nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các thư viện công, tạo môi trường đọc thuận lợi để khuyến khích đọc. Qua đó, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thư viện, hiện đại hóa hoạt động thư viện theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin – truyền thông để liên kết các dịch vụ và tăng cường nguồn lực thông tin của thư viện theo hướng chia sẻ nguồn lực giữa các loại hình thư viện, bảo đảm việc tiếp cận được các nguồn lực một cách dễ dàng, đáp ứng nhu cầu thông tin, học tập, giải trí của người dân.

Một vấn đề nữa là phát triển các dịch vụ thư viện đa dạng, tăng cường hướng dẫn sử dụng thư viện, quảng bá nguồn lực thông tin, vốn tài liệu và dịch vụ thư viện. Việc phát triển dịch vụ thư viện lưu động phải được xem là một trong những giải pháp mang ý nghĩa chiến lược trong việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng trong bối cảnh của nước ta hiện nay.

Việc xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thư viện có kiến thức và khả năng quản lý, hoạt động trong thư viện hiện đại cũng hết sức cần thiết nhằm đáp ứng với những thay đổi nhanh chóng của thời đại.

PV: Nhà trường là một môi trường rất hữu ích khuyến khích học sinh, sinh viên đến với sách. Theo bà, để môi trường ấy phát huy tác dụng trong bối cảnh hiện tại, cần có những giải pháp nào?

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai: Phải đổi mới phương pháp giảng dạy – học tập trong nhà trường, gắn với yêu cầu đọc đối với học sinh, sinh viên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo, từ đó xây dựng và hình thành thói quen đọc cho học sinh ngay từ khi bắt đầu đi học.

Thực hiện đổi mới thực sự phương pháp giáo dục – đào tạo, quán triệt phương châm lấy người học làm trung tâm ở mọi cấp học, trong đó đề cao tính tự học, tự nghiên cứu, từng bước đưa nhiệm vụ phải đọc tài liệu tham khảo để củng cố, bổ sung, mở rộng kiến thức của sách giáo khoa, giáo trình là yêu cầu bắt buộc đối với học sinh, đặc biệt là sinh viên, từ đó hình thành thói quen đọc cho đối tượng này.

Trong đổi mới chương trình giáo dục – đào tạo, nên bổ sung chương trình giáo dục kiến thức – kỹ năng đọc, kỹ năng tìm kiếm thông tin và sử dụng thư viện thành nội dung chính thức, bắt buộc trong chương trình học của các cấp học, từ tiểu học đến đại học.

PV: Còn đối với bên ngoài nhà trường, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai: Phải tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động để nâng cao nhận thức cũng như xây dựng định hướng đọc lành mạnh cho cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Triển khai thường xuyên, liên tục các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, phổ biến chủ trương của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước liên quan đến văn hóa đọc, trách nhiệm của các cấp, các ngành, cộng đồng, gia đình, cá nhân trong việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc. Đồng thời, đẩy mạnh giáo dục, trang bị các kiến thức, kỹ năng đọc, định hướng xu hướng đọc lành mạnh, bổ ích cho mọi tầng lớp nhân dân. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, phát động phong trào đọc và làm theo sách báo trong nhân dân. Tuyên truyền giới thiệu quảng bá có định hướng các ấn phẩm có chất lượng của Việt Nam, của nước ngoài để kích thích và định hướng nhu cầu đọc. Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng các xuất bản phẩm, góp phần xây dựng thị hiếu đọc lành mạnh cho cộng đồng. Ngoài ra, cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động mọi nguồn lực của xã hội nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm trong việc tham gia xây dựng và phát triển văn hóa đọc.

PV: Xin cảm ơn bà!

Theo báo Quân đội nhân dân (Diệu Mai thực hiện)