Xem ngayHỗ trợ miễn phí bởi Dreamlib.vn

Mang thư viện khoa học công nghệ đến với bạn đọc

TS.TaBaHungGiá như bà con nông dân được cung cấp một cách đầy đủ, kịp thời những thông tin khoa học và công nghệ về kinh nghiệm sản xuất tiên tiến, về cây trồng, vật nuôi có sản lượng và giá trị kinh tế cao, được thông tin chính xác về giá cả và quy luật biến động của thị trường nông sản, cách thức tổ chức thôn bản có văn hóa thì chắc chắn họ không những xóa được đói, giảm được nghèo mà còn có thể làm giàu. Và chính họ, bằng sự lao động sáng tạo sẽ góp phần quan trọng nhất vào việc thu hẹp khoảng cách nông thôn – thành thị, miền núi – đồng bằng. Điều trăn trở ấy đã đưa Tiến sỹ Tạ Bá Hưng – Cục trưởng Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) tới sáng kiến xây dựng mô hình cung cấp thông tin khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội vùng sâu, vùng xa.

Trên thực tế, những năm qua, cả nước đã có không ít mô hình đưa thông tin về xã, như thư viện xã, điểm bưu điện văn hóa xã… Được triển khai khá rộng rãi trong những năm 80 của thế kỷ trước nhưng mang tính chất phong trào nhiều hơn, thư viện xã đến nay đã không còn tồn tại. Mô hình điểm bưu điện văn hóa xã dù đã được triển khai ở trên 8.000 xã, đã và đang có vai trò quan trọng giúp người dân tiếp cận và sử dụng các tiện ích của công nghệ thông tin và truyền thông, nhưng cái người nông dân cần là nội dung thông tin thiết thực lại không đáp ứng được. Rút kinh nghiệm từ những mô hình này, TS Tạ Bá Hưng đã hướng giải pháp của mình vào việc nắm bắt nhu cầu thông tin cụ thể của bà con, xem họ cần loại thông tin gì, dưới hình thức nào, cách thức cung cấp thông tin tới tận tay người nông dân ra sao và làm thế nào để đảm bảo tính bền vững của mô hình, phục vụ lâu dài, hiệu quả cho bà con.

Ông cùng các cộng sự đã nghiên cứu và áp dụng những thành tựu mới nhất của công nghệ thông tin, khoa học thông tin – thư viện hiện đại một cách tích hợp như: số hóa các tài liệu khoa học công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu đa phương tiện, thiết kế thư viện tổng hợp về khoa học và công nghệ phục vụ nông dân, nông nghiệp và nông thôn, triển khai cơ chế cung cấp, chia sẻ, trao đổi thông tin đa chiều nhằm đáp ứng hiệu quả nhất nhu cầu của bà con về các tri thức khoa học công nghệ cần thiết một cách kịp thời, dễ tiếp thu, tạo cơ hội cho nhiều đối tượng có thể thụ hưởng, phục vụ thiết thực nhu cầu hàng ngày trong sản xuất và đời sống.

Sản phẩm “thư viện điện tử khoa học và công nghệ nông thôn” được triển khai đã đáp ứng nhu cầu thông tin về hầu hết các vấn đề phát triển kinh tế xã hội của địa phương nói chung và của từng gia đình, cá nhân nói riêng. Hiện thư viện điện tử này gồm trên 100.000 tài liệu khoa học công nghệ đã được số hóa, trong đó có hàng ngàn phim khoa học và công nghệ hướng dẫn chi tiết các kỹ thuật tiến bộ, các thành tựu khoa học có thể áp dụng, các tài liệu khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, chăm sóc sức khỏe ban đầu… Các tài liệu được cung cấp tại chỗ, phim được cung cấp trên đĩa VCD/DVD để bà con có thể xem tại nhà hoặc trong các buổi tập huấn. Mô hình còn cho phép bà con sử dụng internet để tìm hiểu thêm thông tin cũng như có thể chia sẻ tri thức bản địa qua trang thông tin điện tử của xã mình, góp phần giao lưu và xúc tiến thương mại, đầu tư cho địa phương trên internet.

Từ việc triển khai mô hình ban đầu tại 3 xã ở Ninh Bình vào năm 2002, tới nay, mô hình thư viện điện tử này đã được các địa phương và các tổ chức chính trị, xã hội tiếp nhận và nhân rộng ra trên 300 xã, phường tại 30 tỉnh, thành phố trong cả nước, giúp người dân ở các vùng sâu, vùng xa tiếp cận và khai thác tri thức, thông tin khoa học công nghệ ứng dụng và sản xuất và đời sống hàng ngày, để xóa đói, giảm nghèo, vươn lên làm giàu.

Là người đứng đầu cơ quan thông tin thư viện lớn nhất của cả nước về khoa học và công nghệ, TS Tạ Bá Hưng luôn trăn trở trước tình trạng bạn đọc ngày càng ít đến thư viện. “Đây là tình trạng đáng báo động về văn hóa đọc nói chung và việc khai thác, sử dụng các nguồn thông tin khoa học công nghệ nói riêng ở nước ta. Hậu quả dễ nhận thấy nhất của tình trạng này là chất lượng các đề tài nghiên cứu không cao, ít cái mới, còn bị trùng lặp, số sáng chế, giải pháp hữu ích và các công trình đăng trên các tạp chí khoa học thế giới của Việt Nam còn rất khiêm tốn” – Tiến sỹ Tạ Bá Hưng nói.

Làm thế nào để phát huy được giá trị và tác dụng vốn tri thức khoa học của nhân loại đã được bổ sung, cập nhật về Thư viện Khoa học và Công nghệ Quốc gia với giá trị hàng chục tỷ đồng mỗi năm, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác nghiên cứu và đào tạo ở nước ta? Không thể để kho vàng “xám” của đất nước nằm bất động giữa Thủ đô, ông đã đưa ra phương châm hành động: “bạn đọc không đến thư viện, thư viện tự đến với bạn đọc”. Ông tăng cường bổ sung các nguồn tin số hóa có thể chia sẻ được qua mạng; giới thiệu nguồn tin tới tận các viện nghiên cứu, trường đại học, các địa phương trong cả nước, tổ chức dịch vụ “bạn đọc đặc biệt”… Với dịch vụ “bạn đọc đặc biệt”, không cần đến thư viện, chỉ sử dụng máy tính kết nối internet, các nhà khoa học có thể truy cập, tìm kiếm và tải các tài liệu của trên 20.000 đầu tạp chí khoa học công nghệ trong nước và trên thế giới, trên 40.000 đầu sách, hàng chục ngàn luận án, luận văn khoa học, các kỷ yếu hội nghị, hội thảo khoa học của Việt Nam… Nhà khoa học còn có điều kiện sử dụng một số công cụ để xác định hiện trạng, xu thế phát triển khoa học công nghệ trên thế giới, tìm kiếm đồng nghiệp và đối tác hàng đầu, tiếp cận và sử dụng những tài liệu có giá trị nhất trên thế giới.

Giải pháp này đã mang lại hiệu quả tức thời. Chỉ chưa đầy 2 năm, số lượng bạn đọc của Thư viện đã tăng vọt, hàng vạn nhà khoa học từ nhiều vùng, miền trong cả nước đã trở thành “bạn đọc đặc biệt”, hàng triệu trang tài liệu đã được truy cập, tải về để khai thác, sử dụng. Mô hình này được bạn đọc đánh giá là “cứu cánh” cho tình trạng bất cập về thông tin khoa học và công nghệ.

Chủ động liên hệ và tranh thủ sự hỗ trợ của một số tổ chức quốc tế, với tư cách là Chủ tịch Liên hợp thư viện Việt Nam, TS Tạ Bá Hưng còn thu hút được nguồn tài trợ lên đến hàng triệu USD dưới dạng sách tặng cho Liên hợp thư viện Việt Nam trong 4 năm 2005 – 2008. Hiện Liên hợp thư viện Việt Nam tiếp tục được củng cố và phát triển, với trên 40 thành viên tham gia. Chỉ với mức kinh phí đóng góp từ 1.000 – 5.000 USD/thư viện/năm, mỗi thành viên có thể truy cập, khai thác cơ sở dữ liệu trực tuyến với hàng chục ngàn tên tạp chí toàn văn, hàng trăm ngàn luận án, luận văn trong lĩnh vực khoa học công nghệ mà lẽ ra phải trả tới cả 100.000 USD/năm nếu tự mua riêng rẽ. Giải pháp của TS Tạ Bá Hưng không những hiệu quả về mặt kinh tế mà còn rất quan trọng về cơ chế phối hợp trong hoạt động bổ sung và chia sẻ các nguồn thông tin khoa học công nghệ giữa các thư viện trong nước./.

Theo Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam