Công nghiệp nội dung và một vài giải pháp phát triển ở Việt Nam

Mặc dù chỉ mới hình thành 5-7 năm nay, nhưng công nghiệp nội dung (CNND) đã phát triển với tốc độ rất nhanh ở các nước phát triển và ở một số nước đang phát triển cũng đã hình thành ngành công nghiệp này. Doanh thu từ CNND tại một số nước cao hơn rất nhiều so với các ngành công nghiệp truyền thống khác (xem thêm các chiến lược phát triển của  google, altavista, yahoo, ebay…) và có thể nói, đây chính là cơ sở để hình thành và phát triển nền kinh tế tri thức. Đồng thời, CNND chính là cơ sở để hình thành và phát triển nền kinh tế thông tin. Nó không chỉ liên quan đến phần cứng, phần mềm mà còn liên quan đến các lĩnh vực khác như thông tin-thư viện, viễn thông, sản xuất các thiết bị lưu trữ, điện ảnh…

Ngành CNND là ngành công nghiệp thu thập những thông tin cùng loại (cùng chủ đề) nào đó, tiến hành phân tích nội dung, phân loại, chọn lọc và tìm cấu trúc lưu trữ thích hợp trên các “vật mang tin” điện tử như đĩa mềm, đĩa CD, lưu trong bộ nhớ hoặc đặt trên mạng máy tính…; đóng gói thông tin thành các cơ sở dữ liệu (CSDL) có thể nhân sao và bán.

Theo đánh giá của các nhà công nghệ thông tin thì trong thời gian tới CNND sẽ có vai trò ngày càng to lớn đối với sự phát triển của đời sống kinh tế-xã hội cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin (CNTT) và Internet, vì vậy đầu tư phát triển CNND ngay từ bây giờ là một việc làm cần thiết, là một sự chuẩn bị sẵn sàng cho xây dựng nền kinh tế tri thức.

Như vậy nguyên vật liệu đầu vào của ngành CNND là thông tin và sản phẩm đầu ra cũng là thông tin, nhưng thông tin đầu ra là những CSDL, những thông tin đã qua xử lý và có cấu trúc, thường mang một chủ đề nội dung cụ thể, được bán hoặc cung cấp miễn phí cho những đối tượng có nhu cầu  nhằm phục vụ cho một (hoặc nhiều) hoạt động kinh tế – xã hội.

Đối với các cơ quan thông tin – thư viện hiện nay thông tin nhìn chung được đóng gói chủ yếu là:

- Tạp chí khoa học công nghệ có giá trị: Các tạp chí khoa học kỹ thuật được chọn cho từng ngành và được đóng gói trong một CSDL cho từng ngành.

- Sáng chê´ (Patent): Các sáng chế là một tư liệu công nghệ cực kỳ quan trọng. Số lượng các sáng chế được cấp bằng hàng năm trên thế giới lên tới hàng triệu. Công nghiệp đóng gói sáng chế vào các kiểu CSDL khác nhau là một ngành có doanh số lớn ở những nước có nền khoa học công nghệ và công nghiệp phát triển.

- Kết quả nghiên cứu khoa học: Là những công trình nghiên cứu khoa học có giá trị nhất là ở các viện nghiên cứu.

- Bản đồ: Do sự phát triển của công nghiệp phần mềm, các bản đồ đã được số hoá và được đóng gói vào những CSDL. Đây là những CSDL rất cần thiết cho việc quy hoạch phát triển kinh tế.

- Văn bản pháp quy của một nước

- CSDL vê` kinh tế – xã hội như dân số, đất đai, tài nguyên… phục vụ cho các nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội .

- Phim ảnh, tranh,… các CSDL này được đóng gói, được bán, cấp cho những đối tượng có nhu cầu.

- Sách: hiện nay các nhà xuất bản đã bắt đầu chú trọng công tác xây dựng các CSDL sách điện tử (e-book) để cung cấp cho người dùng.

Đối với nhiều cơ quan thông tin – thư viện thì công nghiệp nội dung còn được hiểu chính là phần dịch vụ cung cấp thông tin theo chủ đề tới các nhóm đối tượng người dùng tin xác định. Ví dụ: Bảo mật thông tin là chủ đề lớn được cung cấp cho các doanh nghiệp, sinh viên, giảng viên…hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Đây là hoạt động mà ở các nước tiên tiến có tốc độ phát triển nhanh, đồng thời cũng là những hoạt động đem lại nhiều giá trị gia tăng. Khách hàng của hoạt động này là những doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và các cơ quan nhà nước có nhu cầu. Các thông tin được cung cấp thường rất đa dạng, từ nhu cầu thị trường trong và ngoài nước, thông tin về sản phẩm, về đối thủ cạnh tranh… đến các nhu cầu đầu tư trong nước và ngoài nước, các lợi thế đầu tư, các bằng sáng chế, bí quyết kỹ thuật…

Trước tình hình phát triển của ngành công nghiệp này, Việt Nam đã có những giải pháp để định hướng phát triển.

Ở cấp độ quản lý Nhà nước, hiện nay Chính phủ xác định việc định hướng phát triển CNND là cơ sở để xây dựng một xã hội thông tin, kinh tế thông tin tiến tới một nền kinh tế tri thức; là cơ sở để xây dựng Chính phủ điện tử; Quy chuẩn bộ phông chữ và các chương trình trình duyệt nhằm bảo đảm tính thống nhất trong cả nước và phù hợp với thế giới để trao đổi thông tin được thuận lợi; Xây dựng các văn bản pháp quy nhằm bảo vệ quyền tác giả, sở hữu trí tuệ đối với các cơ sở dữ liệu; Khuyến khích các liên doanh với nước ngoài trong lĩnh vực CNND nhằm thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ, đây là chính sách quan trọng nhất để phát triển ngành CNND; Đầu tư cho các trung tâm tư liệu, thư viện, viện nghiên cứu nhằm đóng gói các cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu khoa học, kinh tế xã hội; Cho phép thành lập các doanh nghiệp, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực tìm kiếm, xử lý đóng gói và kinh doanh thông tin theo yêu cầu của thị trường và các doanh nghiệp này được hưởng ưu đãi như các doanh nghiệp phần mềm; và khuyến khích chuyển giao công nghệ, nghiên cứu triển khai (R&D), hỗ trợ các doanh nghiệp nghiên cứu triển khai trong CNND. Công nhận hoạt động mua bán thông tin, được phép hạch toán vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như được thanh toán trong các dự án đầu tư.

Ở cấp vi mô: Các doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực thông tin phải tuân thủ các quy định của Chính phủ về bảo vệ bí mật quốc gia. Không được sử dụng các thông tin thuộc bí mật quốc gia trong mọi trường hợp; Doanh nghiệp cần xây dựng đội ngũ chuyên gia giỏi trong các ngành khoa học, kinh tế, xã hội, CNTT để cung cấp thông tin theo chủ đề có chất lượng cao cho khách hàng có nhu cầu, tích cực tìm kiếm các hợp đồng gia công đóng gói cơ sở dữ liệu với các đối tác nước ngoài (kinh nghiệm như ở Trung Quốc và Philippines); Sử dụng mạng Internet, Intranet để tìm kiếm thông tin và kinh doanh thông tin. Sử dụng các hình thức tiếp thị quảng cáo để tìm kiếm khách hàng có nhu cầu cung cấp thông tin, từ đó phát triển nhanh thị trường cung cấp thông tin. Cục sáng chế, trung tâm tư liệu, thư viện tổ chức các bộ phận cung cấp thông tin, từ đó tạo cơ sở cho phát triển các dịch vụ cung cấp thông tin trong nước cũng như ngoài nước nhằm phát triển CNND.

Ths. Hoàng Thị Thu Hương (2006)

Trường Đại học Quốc tế RMIT – Chi nhánh Hà Nội