Xem ngayHỗ trợ miễn phí bởi Dreamlib.vn

Thực trạng hoạt động Thông tin – Thư viện trong hệ thống y tế ở Việt Nam

Ngày 07/5/2010 Bộ trưởng y tế Nguyễn Quốc Triệu ký quyết định số 1538/QĐ-BYT về việc sáp nhập hai đơn vị là Viện Thông tin y học Trung ương và Trung tâm tin học thành Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học trung ương. Trước yêu cầu và nhiệm vụ mới, hoạt động thông tin thư viện trong ngành y tế cần được nâng cao và đẩy mạnh hơn nữa. Để đáp ứng yêu cầu đó đòi hỏi kiện toàn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các chuẩn nghiệp vụ, xây dựng mô hình tổ chức … làm cơ sở định hướng cho sự phát triển và thống nhất chung trong toàn ngành.

I. Hoạt động quản lý nhà nước

1. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

Cho tới thời điểm này vẫn chưa có văn bản pháp quy của Bộ Y tế về việc quy định, hướng dẫn tổ chức các hoạt động thông tin thư viện trong ngành y như: Văn bản hướng dẫn thực hiện Pháp lệnh Thư viện, Văn bản quy định áp dụng các chuẩn xử lý tài liệu trong hệ thống; Văn bản về thực hiện chế độ phụ cấp độc hại, nguy hiểm cho cán bộ, nhân viên thư viện; Văn bản quy định mức phí về tạo lập nguồn tin điện tử…

Việc thiếu các văn bản pháp quy này đã dẫn đến một số hạn chế trong quá trình tổ chức và thực hiện cụ thể như sau:

– Thiếu định hướng trong các chiến lược phát triển hoạt động thông tin – thư viện nên các đơn vị trong hệ thống tự phát triển theo nội lực của mình. Ví như về phần mềm quản lý thư viện: Thư viện Đại học y Hà nội tự xây dựng phần mềm quản lý thư viện theo các yêu cầu công việc của mình, Thư viện Học viện Quân y, Thư viện Đại học Dược Hà nội thì dùng phần mềm Libol… Các chuẩn xử lý tài liệu như: MeSH, Marc21, AACR2 … chưa được thực hiện đồng bộ trong hệ thống. Việc phát triển thiếu định hướng này sẽ gây ra nhiều khó khăn cho việc tích hợp cơ sở dữ liệu trong hệ thống thư viện thuộc Bộ Y tế.

–  Bên cạnh đó có rất nhiều thư viện muốn thực hiện đảm bảo quyền lợi, chế độ cho cán bộ nhân viên của mình nhưng thiếu văn bản pháp lý làm căn cứ trình lãnh đạo cơ quan chủ quản giải quyết vì thế quyền lợi của cán bộ và nhân viên thư viện đã không được đảm bảo.

2. Công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động thông tin thư viện

Theo Điều lệ Tổ chức và hoạt động của Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học Trung ương (CHITI) mới được Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu ký ngày 07/05/2010 (Số 1538/QĐ-BYT) (Viện được thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 đơn vị của Bộ Y tế là Viện Thông tin Thư viện Y  học Trung ương và Trung tâm Tin học theo Quyết định của Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu căn cứ vào Quyết định số 1874/QĐ-TTg của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, ký ngày 12/11/2009 “Ban hành danh sách các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Bộ Y tế”) đã quy định rõ về chức năng, nhiệm vụ của Viện về lĩnh vực thông tin – thư viện như sau:

+ Chức năng: Viện có chức năng tham mưu, tư vấn chuyên môn, kỹ thuật về công nghệ thông tin và thông tin thư viện y học cho Bộ Y tế; triển khai ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin và thông tin y học phục vụ cho ngành y tế; tham gia nghiên cứu khoa học và đào tạo trong lĩnh vực chuyên ngành.

+ Nhiệm vụ: Tham mưu, tư vấn về chuyên môn, kỹ thuật cho Bộ Y tế trong xây dựng chiến lược, kế hoạch, chương trình, đề án ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin và thông tin thư viện y học phục vụ công tác quản lý nhà nước của ngành y tế; Triển khai ứng dụng, phát triển công nghệ thông tin và thông tin thư viện y học; Nghiên cứu khoa học và đào tạo các hoạt động thông tin thư viện cho các đơn vị trong ngành y; Hợp tác quốc tế …

Như vậy, qua chức năng, nhiệm vụ của Viện trong Điều lệ có thể thấy Viện là cơ quan chuyên trách của Bộ Y tế về lĩnh vực thông tin thư viện, là cơ quan đầu mối chỉ đạo ngành cho các thư viện trong hệ thống y tế. Điều lệ này sẽ là cơ sở pháp lý để Viện tham mưu, đề xuất xây dựng hệ thống các văn bản pháp quy về hoạt động thông tin thư viện phù hợp cho ngành y.

– Hoạt động tổ chức hệ thống thông tin thư viện: Hiện nay hoạt động thông tin thư viện được tổ chức trên hầu khắp các đơn vị trong hệ thống y tế như: sở y tế, các cơ sở đào tạo (trường đại học, cao đẳng, trung học), các viện nghiên cứu, các bệnh viện tuyến trung ương và cơ sở. Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học trung ương đóng vai trò chỉ đạo ngành cho toàn hệ thống.

Sơ đồ tổ chức hoạt động thông tin thư viện trong hệ thống y tế

II. Hiện trạng hoạt động hệ thống thông tin – thư viện

Theo kết quả điều tra về hoạt động thông tin thư viện năm 2009 của Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học Trung ương cho thấy:

1.Tổ chức hoạt động thông tin thư viện:

Hoạt động thông tin thư viện ở khối trường là mạnh nhất, các cơ sở đào tạo này đều tổ chức hoạt động thông tin thư viện (100%), tiếp đến là khối viện nghiên cứu (71,4%), khối bệnh viện hoạt động thông tin thư viện được quan tâm nhiều ở các bệnh viện tuyến trung ương, bệnh viện tuyến địa phương hoạt động này chưa mạnh (59,5%), khối sở y tế thì hoạt động thông tin thư viện kém nhất (13,3%).

Ở khối cơ sở đào tạo cán bộ phụ trách thư viện được đào tạo về các hoạt động thông tin thư viện còn các đơn vị khác thì do các cán bộ không có nghiệp vụ thư viện kiêm nhiệm (thư viện thuộc biên chế một phòng ban).

2. Hoạt động ứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT)

– Phần mềm quản lý thư viện: hiện chỉ có 29,6% đơn vị sử dụng phần mềm quản trị thư viện điện tử tích hợp, số này tập trung vào khối các trường đại học. Hoạt động thư viện tại các cơ sở đào tạo được quan tâm chú trọng vì nó gắn liền với công tác giảng dạy và học tập của cán bộ và học viên.

– Trang thiết bị: Số đơn vị có trang bị máy tính chiếm tỷ lệ 78%, còn lại là vẫn phục vụ theo phương thức thủ công. 63% đơn vị được nối mạng LAN, Internet và 37% đơn vị không được nối mạng.

– Cổng thông tin điện tử: Việc triển khai cổng thông tin điện tử còn rất hạn chế. Số đơn vị triển khai hoạt động này chủ yếu tập trung vào khối học viện, nhà trường. Việc tổ chức cổng thông tin còn mang tính tự phát, chưa theo một mô hình tổ chức quy chuẩn chung.

Cổng thông tin điện tử của Thư viện Đại học Y Hà Nội

3. Các chuẩn nghiệp vụ sử dụng trong công tác xử lý tài liệu

– Phân loại tài liệu: 12,3% thư viện sử dụng bảng phân loại NLM bằng phiên bản tiếng Anh (bảng phân loại của Thư viện Y học quốc gia Hoa Kỳ), số còn lại sử dụng các bảng phân loại khác như: BBK, DDC …

– Định đề mục chủ đề: 35% thư viện sử dụng bộ đề mục chủ đề y học MeSH (bộ đề mục chủ đề y học của Thư viện Y học quốc gia Hoa Kỳ). Số còn lại chưa tổ chức hoạt động định chủ đề tài liệu do bộ chủ đề MeSH chưa được dịch ra tiếng Việt và phổ biến rộng rãi. Hiện nay Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học trung ương đang tiến hành dịch và chuẩn hóa bộ đề mục chủ đề MeSH để phố biến cho các thư viện trong hệ thống y tế.

– Định từ khóa: hiện nay phần lớn các thư viện đều sử dụng ngôn ngữ từ khóa tự do trong hoạt động xử lý tài liệu của mình. Với vai trò đầu ngành nên Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học trung ương đang tiến hành xây dựng Bộ Từ khóa y học. Viện cũng xác định Bộ Từ khóa y học này sẽ là một trong những công cụ để chuẩn hóa hoạt động xử lý tài liệu của các thư viện trong hệ thống y tế.

– Khổ mẫu biên mục đọc máy Marc21 và AACR2, ISBD: còn rất ít thư viện không sử dụng khổ mẫu Marc21 (10,9%) – đây là những thư viện chưa có điều kiện triển khai ứng dụng phần mềm quản lý thư viện điện tử. 100% thư viện đã sử dụng AACR2, ISBD để mô tả tài liệu.

Thực tế qua sự điều tra của chúng tôi cho thấy:

– Hoạt động thông tin thư viện đã được triển khai tổ chức đầy đủ trong hệ thống y tế. Nhưng kết quả hoạt động chưa đồng đều, thống nhất, chưa có chiều sâu và đạt độ vững chắc. Biên chế cho hoạt động này còn nhiều bất cập: Cán bộ còn phải làm công tác kiêm nhiệm, vừa làm công tác thông tin thư viện vừa phải làm công việc khác. Trong khi đó chế độ quyền lợi lại không được đảm bảo như: độc hại nghề nghiệp, phụ cấp trách nhiệm …

– Ứng dụng công nghệ thông tin đã được triển khai tuy nhiên mức độ triển khai chưa đồng đều. Hoạt động tin học hóa được tổ chức bài bản chủ yếu tập trung ở khối cơ sở đào tạo. Tuy nhiên hoạt động này thiếu sự định hướng của cơ quan chuyên trách nên dẫn đến tình trạng các đơn vị phát triển theo hướng tự phát. Điều này dẫn đến những khó khăn khi tích hợp cơ sở dữ liệu trong hệ thống.

Trước hiện trạng như vậy chúng tôi mong rằng trong thời gian tới dưới sự ủng hộ và quan tâm của các cấp lãnh đạo đặc biệt là Bộ Y tế, chúng ta sẽ sớm có những quy chuẩn và có hệ thống thông tin thư viện y tế đạt chuẩn để hội nhập với khu vực và thế giới.

Ths. Nguyễn Trung Thành

Đặng Thị Hơn

Viện Công nghệ Thông tin – Thư viện Y học TƯ

Tài liệu tham khảo

1.     Báo cáo hoạt động thông tin thư viện năm 2009/Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học Trung ương.

2.     Điều lệ Tổ chức và hoạt động của Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học Trung ương, trực thuộc Bộ Y tế/ Viện Công nghệ thông tin – Thư viện y học Trung ương.

3.     Những khó khăn, thuận lợi của công tác quản lý cơ quan thông tin – thư viện khi áp dụng CNTT/Nguyễn Trung Thành.(nguồn: http://vietnamlib.net)

4.     Quá trình và kết quả xây dựng một số định mức chủ yếu của ngành Thư viện/ TS. Lê Văn Viết và ThS. Đặng Văn Ức. Tạp chí Thư viện số 2/2006

                                               

Nguồn trích: Tạp chí thư viện số 06-2010 (ra ngày 15/11/2010)

 

Phản hồi

  1. Gửi Ban quản trị vietnamlib

    Đề nghị sửa hộ thông tin:
    Tác giả NT Thành không còn là nhân viên của Viện Công nghệ thông tin- Thư viện y học Trung ương, Bộ Y tế tại thời điểm đăng bài này.
    Vậy bài này không phải là thông tin từ Viện này.

    Viện trưởng
    Lương Chí Thành

    1. Kính gửi anh Lương Chí Thành

      Cảm ơn anh đã gửi góp ý. Bài viết này là bài đăng tải lại từ bài viết đã được đăng trên Tạp chí thư viện số 06-2010 (ra ngày 15/11/2010) do chính tác giả cung cấp với danh sách tác giả như đã được ghi trong nguyên bản.  Nguồn gốc của bài viết đã được ghi rõ ở dòng cuối cùng trong bài ngay từ khi bài viết được đăng.

      Nếu thông tin trong bài viết là sai sự thật và ảnh hưởng đến hình ảnh của Quý cơ quan, xin anh cho biết để chúng tôi ngừng việc đăng tải.

      Xin cảm ơn anh và kính chúc anh sức khỏe,

      Ban Quản trị VietnamLib

      1. Gửo Ban quản trị:
        Chân thành cảm ơn đã ghi nhận ý kiến.
        Lương Chí Thành
        CHITI

  2. Đọc comment của lãnh đạo Chiti thấy có vẻ sợ cành cong nhỉ, chắc là bị lên báo chí nhiều vì tai tiếng nên … Thôi ông cố làm những hoạt động thiết thực cho các thư viện bên dưới được thụ hưởng đi chứ cái chiti của ông bao năm rồi có làm được gì đâu. Các thư viện bên dưới hiện nay họ còn phát triển hơn cái thư viện ông đang quản lý đó.

  3. cho em hỏi: Nền kinh tế xã hội đã tác động đến hệ thống thư viện Việt Nam như thế nào?

  4. nền kinh tế xã hội thì cũng đang trên đà phát triển ,tuy nhiên nghành kinh tế xã hội ngay cao nhưng đối với hệ thống nghành thư viện ở Việt Nam thì chua được coi trọng lắm,nên hệ thống thư viện ở việt Nam còn lạc hậu vô cùng,v ì thế nhà nước ta cần phải quan tâm và chú trọng vào nghành thư viện nhiều hơn để cho đất nước ngày càng phát triển hơn !

  5. cho em hỏi :tại sao ngành thư viện của nước ta ích được bạn đọc quan tâm đến vậy?nguyên nhân do đâu?nếu bạn là người cán bộ thư viện trong tương lai thì ban có thể làm gì để đưa ngành thư viện phát triển ?